Umowa darowizny — jak prawidłowo ją spisać i kiedy potrzebny notariusz

Czym jest umowa darowizny

Umowa darowizny to umowa, w której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku (art. 888 Kodeksu cywilnego). Istotą jest nieodpłatność — w zamian za darowiznę obdarowany nie spełnia żadnego świadczenia wzajemnego.

Darowizną może być przekazanie pieniędzy, samochodu, sprzętu, udziałów, a także nieruchomości.

Forma umowy darowizny — kiedy wystarczy zwykła, a kiedy konieczny notariusz

To najważniejsza kwestia praktyczna:

• Zasada: oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego.
• Wyjątek: umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione (art. 890 § 1 KC). Innymi słowy — jeśli faktycznie przekazałeś pieniądze czy rzecz, darowizna jest ważna mimo braku aktu notarialnego.

Są jednak sytuacje, w których forma aktu notarialnego jest bezwzględnie wymagana, niezależnie od spełnienia świadczenia:

• darowizna nieruchomości (mieszkanie, dom, działka) — zawsze akt notarialny (art. 158 KC)
• darowizna prawa użytkowania wieczystego
• darowizna udziałów w spółce z o.o. wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi

W praktyce więc darowiznę gotówki czy samochodu między bliskimi można skutecznie zawrzeć na piśmie (a nawet ustnie przy jednoczesnym przekazaniu), ale umowa pisemna i tak jest zalecana — przyda się w urzędzie skarbowym, przy rejestracji pojazdu czy w razie sporu.

Co powinna zawierać umowa darowizny

Dobra umowa darowizny zawiera:

1. Miejscowość i datę

2. Dane darczyńcy — imię, nazwisko, adres, PESEL

3. Dane obdarowanego — imię, nazwisko, adres, PESEL

4. Stopień pokrewieństwa (istotny dla podatku)

5. Dokładny opis przedmiotu darowizny — kwota, opis rzeczy (np. marka, model, numer VIN samochodu)

6. Oświadczenie darczyńcy o przekazaniu i obdarowanego o przyjęciu darowizny

7. Datę i sposób przekazania

8. Ewentualne polecenie (darowizna z poleceniem) lub warunki

9. Podpisy obu stron

Podatek od darowizny i zgłoszenie do urzędu skarbowego

Darowizna podlega podatkowi od spadków i darowizn. Wysokość zależy od grupy podatkowej (stopnia pokrewieństwa) i wartości darowizny — obowiązują kwoty wolne od podatku różne dla każdej grupy.

Najważniejsza informacja dla rodzin: osoby z najbliższej rodziny (małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha) mogą skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku (tzw. „grupa zerowa"), pod warunkiem:

• zgłoszenia darowizny do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od jej otrzymania (jeśli przekroczona została kwota wolna), oraz
• przy darowiźnie środków pieniężnych — udokumentowania ich otrzymania dowodem przekazania na rachunek bankowy obdarowanego (lub przekazem pocztowym).

Brak zgłoszenia w terminie lub przekazanie pieniędzy „do ręki" zamiast przelewem może oznaczać utratę zwolnienia i konieczność zapłaty podatku. To bardzo częsty i kosztowny błąd.

Darowizna a zachowek

Darowizny przekazane za życia mogą mieć znaczenie po śmierci darczyńcy. Przy obliczaniu zachowku dla pominiętych najbliższych (dzieci, małżonka, rodziców) niektóre darowizny dolicza się do schedy spadkowej. Oznacza to, że obdarowany może w pewnych sytuacjach być zobowiązany do zapłaty zachowku osobom uprawnionym. Warto mieć to na uwadze przy planowaniu przekazania majątku.

Kiedy można odwołać darowiznę

Darowizny — choć co do zasady są trwałe — można w określonych przypadkach odwołać:

• Niewdzięczność obdarowanego (art. 898 KC) — darczyńca może odwołać darowiznę, nawet już wykonaną, jeśli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Odwołanie następuje przez pisemne oświadczenie; termin to 1 rok od dowiedzenia się o niewdzięczności.
• Niedostatek darczyńcy (art. 896 KC) — jeśli po zawarciu umowy stan majątkowy darczyńcy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny zagroziłoby jego utrzymaniu, może uchylić się od jej wykonania (dotyczy darowizn jeszcze niewykonanych).

Odwołanie darowizny nieruchomości i ponowne przeniesienie własności także wymaga zachowania właściwej formy.

Gotowe wzory pism

Umowa darowizny pieniędzy, samochodu, oświadczenie o odwołaniu darowizny oraz wzory dokumentów spadkowych znajdziesz w kategorii Spadki i darowizny. Druki i odwołania do urzędu skarbowego zobaczysz w kategorii Podatki i ZUS. W nietypowej sytuacji skorzystaj z kreatora pisma indywidualnego.